Melis
Ο Παναφρικανισμός, που αναδύθηκε κατά τη δεκαετία του 1900, υποστήριζε το σύνθημα «αφρικανικές λύσεις στα αφρικανικά προβλήματα». Έναν αιώνα μετά, η εικόνα είναι διαφορετική: εξωτερική χρηματοδότηση, εξωτερική ασφάλεια, εξωτερικές εταιρείες… Παρόλο που αυτή η ιδεολογία, η οποία βασίζεται στην αναζήτηση της αυτοδιάθεσης, αποτελεί μια έκκληση για αυτονομία, η Αφρική παραμένει χρονίως εξαρτημένη από εξωτερικούς παράγοντες.
Έχουμε αφήσει πίσω μας ένα κράτος του οποίου είμαστε ιδρυτικοί εταίροι
Η διαδικασία «ξεπουλήματος» της υποδομής οπτικών ινών στο βόρειο τμήμα της Κύπρου στην Türk Telekom για 25 χρόνια, παρουσιάζει συγκλονιστικούς παραλληλισμούς με τον κύκλο της «χρόνιας εξάρτησης από εξωτερικά συστήματα» που βίωσε η αφρικανική ήπειρος μετά την ανεξαρτησία της — ένα ζήτημα που αναλύεται συχνά στη μετα-αποικιακή θεωρία.
Ας μην ξεχνάμε ότι η «τδβκ» δεν αναγνωρίζεται και ότι αφήσαμε πίσω μας ένα κράτος του οποίου είμαστε συνιδρυτές. Μπορούμε να επιστρέψουμε στο κράτος που αφήσαμε πίσω μας ανά πάσα στιγμή, και αυτό αποτελεί μια διπλωματική πραγματικότητα. Το κύριο ζήτημα είναι πώς αυτή η πραγματικότητα απορρίπτεται και πώς γίνεται η διαχείρισή της. Όσα αναγκαζόμαστε να βιώνουμε στην παρούσα κατάσταση, αποτελούν μια σύγχρονη εκδοχή της δομικής παγίδας στην οποία έπεσε η Αφρική μετά την «πολιτική της ανεξαρτησία».
Ο Charles Mills υποστηρίζει ότι πίσω από τον εξισωτικό λόγο των σύγχρονων πολιτικών συστημάτων κρύβονται παραδοχές που κωδικοποιούν ορισμένες κοινωνίες ως «μη ορθολογικές ή ανεπαρκείς». Σε αυτή την ιεραρχική οπτική, ορισμένες κοινωνίες κηρύσσονται στερημένες από την ικανότητα αυτοκυβέρνησης, με αποτέλεσμα η εξωτερική παρέμβαση σε αυτές να τίθεται σε μια ηθική ή νομική βάση.
Η πραγματική αιτία του στάτους κβο βρίσκεται εκτός ημερήσιας διάταξης
Αν και φαίνεται αντιφατικό, το να παραβλέπουμε το γεγονός ότι τόσο η Τουρκία όσο και η τουρκοκυπριακή ηγεσία αφήνουν εκτός ημερήσιας διάταξης την Κυπριακή Δημοκρατία —της οποίας είμαστε συνιδρυτές— καθώς και την πραγματική αιτία του στάτους κβο στο οποίο βρισκόμαστε, μετατρέπεται σε ένα «συμπληρωματικό» εργαλείο εκμετάλλευσης που νομιμοποιεί ηθικά τη μεταφορά της βούλησης προς τα έξω.
Η κυριαρχία των εξωτερικών παραγόντων μπορεί να καταστεί μόνιμη μόνο μέσω της στάσης των εγχώριων πολιτικών δρώντων. Ο Φραντς Φανόν αναλύει τη «συνενοχή» στην οποία εισέρχεται η «διευθύνουσα τάξη» με τους εξωτερικούς παράγοντες κατά τη μετα-αποικιακή περίοδο, προκειμένου να συγκαλύψει τις δικές της ανεπάρκειες. Σύμφωνα με τον Φανόν, εάν αυτή η τάξη στερείται της διορατικότητας που απαιτείται για την ανάπτυξη της χώρας (αποσύνδεση από την πραγματικότητα), θεωρεί την εξάρτηση από το εξωτερικό ως τη μοναδική οδό σωτηρίας.
Στην περίπτωση της «τδβκ», αυτό εκδηλώνεται με το να θεωρείται η «τερματισμός της εξάρτησης από το εξωτερικό» ως η μοναδική οδός σωτηρίας. Ωστόσο, αυτή η στάση καθιστά τους πολιτικούς «συνένοχους» στην παρέμβαση, καθώς αποδέχονται ένα στάτους κβο το οποίο, επί της ουσίας, δεν θεωρούν νόμιμο.
Για παράδειγμα, ο Παναφρικανισμός είχε ως στόχο την αυτοκυβέρνηση και τη δυνατότητα των Αφρικανών να χαράξουν το «δικό τους πεπρωμένο» χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, οι Franke και Esmenjaud (2009) υπογραμμίζουν ένα σημαντικό παράδοξο στην προσπάθεια της Αφρικής για αυτοδιάθεση: το χρηματοδοτικό έλλειμμα. Σύμφωνα με τους Franke και Esmenjaud, όταν οι εξωτερικοί παράγοντες παρέχουν χρηματοδοτική στήριξη, αποκτούν ταυτόχρονα και την εξουσία «λήψης αποφάσεων», γεγονός που μετατρέπει τη στήριξη αυτή σε μια μορφή εξάρτησης.
Εξειδίκευση στη διαχείριση επιχειρήσεων με ξένο κεφάλαιο
Αυτή η εξάρτηση απομακρύνει τους εγχώριους δρώντες από την οικοδόμηση της δικής τους δημοσιονομικής ικανότητας, οδηγώντας τους στην «εξειδίκευση στη διαχείριση επιχειρήσεων με ξένο κεφάλαιο». Η «εξειδίκευση στη διαχείριση ξένου χρήματος» αποτελεί ένδειξη της αδυναμίας της Αφρικής να διαμορφώσει την απαραίτητη πολιτική βούληση και οικονομική ανεξαρτησία για την πλήρη απαλλαγή από την εκμετάλλευση, παραμένοντας έτσι σε μια κατάσταση «εξάρτησης».
Συνοπτικά, η έννοια της «βούλησης» δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των εξωτερικών πιέσεων, αλλά τον έλεγχο των πόρων και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Από αυτή την άποψη, χωρίς οικονομική αυτοτάρκεια, η «βούληση» παραμένει απλώς η εφαρμογή των πολιτικών εκμετάλλευσης της Τουρκίας από τους Τουρκοκύπριοι πολιτικούς.
Τα προγράμματα οικονομικής βοήθειας εξανάγκασαν τα αφρικανικά κράτη να «εγκαταλείψουν» την κυριότητα των οικονομιών τους μέσω της ιδιωτικοποίησης των θεσμών τους. Καθώς το κράτος αποσυρόταν, μετατράπηκε σε «θεατή» των ίδιων των εθνικών του ζητημάτων, επιτρέποντας σε πολυεθνικές εταιρείες —στην πλειονότητά τους ξένων συμφερόντων— να αναλάβουν τον έλεγχο.
Τώρα πλέον, λόγω της έλλειψης ισχυρών συστημάτων φορολόγησης και ανεξάρτητης δικαιοσύνης —στοιχεία απαραίτητα για την αντιμετώπιση αυτών των εταιρειών— οι επιχειρήσεις αυτές καταφέρνουν να φοροδιαφεύγουν.
Η Αφρική παρέμεινε «καταδικασμένη» στην εξάρτηση
Η Αφρική παρέμεινε «καταδικασμένη» σε αυτή την εξάρτηση, καθώς οι εσωτερικές ανεπάρκειες και οι εξωτερικές παρεμβάσεις αλληλοενισχύονται. Όσο οι εγχώριοι δρώντες παραμένουν αποκομμένοι από την πραγματικότητα και οι εξωτερικοί παράγοντες συνεχίζουν να επιβάλλουν τους όρους τους, η Αφρική —αντί να καθορίζει το δικό της πεπρωμένο— θα παραμένει απλώς ένας «δορυφόρος» και μια «αποικία» στο διεθνές σύστημα.
Ακόμη και δεκαετίες μετά την απόκτηση της πολιτικής της ανεξαρτησίας, η Αφρική παρέμεινε «εξαρτημένη». Ενώ οι εξωτερικοί παράγοντες διατηρούν αυτό το «συμβόλαιο» μέσω επιβολών και εξάρτησης, ορισμένοι Αφρικανοί ηγέτες υπηρετούν τα συμφέροντα αυτών των παραγόντων, χρησιμοποιώντας το εν λόγω «συμβόλαιο» ως ασπίδα —είτε για να συγκαλύψουν τις δικές τους αποτυχίες είτε για να προστατεύσουν τον προσωπικό τους πλούτο και την εξουσία τους (Ani & Matambo, 2016).
Βιβλιογραφία
Ani, Ndubuisi Christian; Matambo, Emmanuel. Journal of African Union Studies; London Vol. 5, Iss. 1, (2016): 83-111.
Esmenjaud, R., & Franke, B. (2009). Who owns African ownership? The Africanisation of security and its limits. Working Papers in International History and Politics ; 1. https://doi.org/10.71609/IHEID-F4AZ-A009
UN panel: corporate tax avoidance is Africa’s biggest financial drain – ICIJ
Το παρόν κείμενο μεταφράστηκε από τα τουρκικά στα ελληνικά με τη AI.
